Aynen Amin

"Aynen" ve "amin": farklı köklerden gelip aynı işe evrilen, özü anlaşılmadan laf olsun diye söylenen iki onay sözcüğü üzerine.

Bugün bir kelimeye takıldım: aynen.

2000’lerden sonra hayatımıza öyle bir girdi ki artık her sohbetin sonunda, ortasında, bazen başında duruyor. Biri bir şey anlatıyor, karşısındaki “aynen” diyor. Bir başkası tam tersini anlatıyor, yine “aynen”. Katılmayı belirten bir sözcük ama beni hep rahatsız etti. Çünkü çoğu zaman bir katılım değil, bir kapanış. Sohbeti sürdürmek için değil, bitirmek için söyleniyor. Fikirsizliğin türediği bir toplumda, sırf bir şey söylemiş olmak için söylenen bir sözcük.

Sonra aklıma amin geldi.

Amin İbraniceden geliyor; kökü “sağlam, güvenilir, doğru” demek. İlk kullanımı da tam olarak buydu: biri bir söz söyler, bir yemin eder, dinleyenler “amen” der. Yani “doğrudur, katılıyorum, ben de altına imzamı atıyorum.” Duanın kapanış kelimesi olması sonradan. Aynen ise Arapça ayn’dan geliyor: önce “göz”, oradan “bir şeyin kendisi, aynısı”. Aynen, “aynısıyla, tıpatıp” demek.

İki ayrı kök, iki ayrı yol. Ama ikisi de bugün aynı işi görüyor.

Kelimeler de evrimleşir. Kimse bir sözcüğü bir amaç için üretip sonsuza kadar o amaçla kullanmaz. Amin de aynen de başka bir şey olarak doğdu, başka bir şeye dönüştü. Biyolojide buna benzer bir şey var: birbirinden bağımsız türler aynı ekolojik nişe yerleştikçe birbirine benzemeye başlar. Amin dinin nişini doldurdu, aynen gündelik hayatın. Amin o kadar dini kaldı ki dini olmayan bir sohbette katıldığını söylemek için kullanılamadı; insanlar “katılıyorum”, “bence de” dedi. Sonra o boşluğa aynen yerleşti. Aynı işlev, farklı alan.

Ama benzerlik işlevde bitmiyor. Akıbetleri de aynı oldu.

Dini konularda çoğumuzun fikri yok. Okunanın, söylenenin ne olduğunu tam bilmeden “amin” deyip geçiyoruz. Duanın içeriğine değil, havasına katılıyoruz. Amin, özün anlaşılmadığı yerde söylenen kelime oldu. 2000’lerden sonra aynen’in başına da aynısı geldi. Eğitimin kötüleşmesi, sosyal medyanın yükselişi, okumanın azalması… İnsanlar bir fikri tartıp kendi cümlesini kurmak yerine “aynen” deyip kapatmayı seçti. Söylenenin özünü değil, genel hatlarını onaylıyoruz. Bir paylaşımın, bir videonun, bir sohbetin ne dediğine değil, tonuna katılıyoruz.

Biri dua ederken amin deniyor, biri konuşurken aynen. İkisinde de dinleyen düşünmüyor, onaylıyor. İkisi de laf olsun diye söylenen sözcükler oldu.

Belki haksızlık ediyorum. Her dönemin böyle boş onay kelimeleri olmuştur: “valla”, “hakikaten”, “doğru diyorsun”. Belki sadece iletişim hızlandı, tek kelimelik cevaplar mecburiyet oldu. Ama bir kelimenin bu kadar yaygınlaşmasının, fikir beyan etmekten kaçınan bir topluma denk gelmesi bana tesadüf gibi gelmiyor.

Neyse, uzatmayayım.

Aynen amin kardeşim.


Write a comment